Dit soort rapporten dient beschouwt te worden als een getuigenis van een expert. Immers zo’n rapport wordt gemaakt als de beoogde lezers, gemeenteraadsleden en collegeleden, zelf onvoldoende expertise hebben om de situatie te beoordelen. Er dient dan ook blind op vertrouwd kunnen worden dat het rapport van de eerste tot de laatste letter correcte informatie bevat; feiten juist weergeeft, conclusies goed onderbouwd etc. Van de opsteller van zo’n rapport mag verwacht worden dat hij/zij met de juiste mensen praat, de juiste bronnen raadpleegt, goed literatuur onderzoek verricht (indien nodig) en wat dies meer zij. Mocht blijken dat er onzorgvuldigheden of fouten in zo’n rapport zitten dan ondermijnt dat de betrouwbaarheid van het gehele rapport, juist omdat de lezers niet over de expertise beschikken om de inhoud van het rapport op juistheid te beoordelen. Het rapport wordt in zo’n geval waardeloos.

Mijn blik werd getrokken door paragraaf 4.6.1. “Mijnwater als aanjager voor de markt van nieuwe alternatieve energie (netwerkexternaliteiten en nieuwe bedrijfseconomische inzichten in de tijd)” niet alleen vanwege de enorm lange titel, maar ook omdat ik enig verstand heb van netwerkeconomieën. Aan deze netwerkexternaliteiten worden de eerste twee paragrafen gewijd.

“Met het aanleggen van de putten en de leidingen voor mijnwater is een infrastructuur aangelegd en is een netwerkexternaliteit ontstaan die voor meerdere alternatieve en duurzame vormen van warmte/koelte kan dienen. Maar dan moet het netwerk wel zodanig van aard zijn, dat dit ook verbonden kan worden met energiebronnen van derden, zoals warmtekrachtcentrales, biomassacentrales en andere vormen van transport van water waarin energie aanwezig is.”

Wat bedoelt de auteur hier te zeggen? Het begrip netwerkexternaliteit, dat elf keer in de tekst voorkomt (en een keer los als externaliteit) wordt nergens uitgelegd. Begrijpt de beoogde lezer dit wel? De manier van gebruik, hier en ook verder in de tekst, wekt bij mij de indruk dat de auteur zelf ook niet goed weet waar hij het over heeft. Achterhalen wat precies bedoelt wordt, wordt bemoeilijkt door het ontbreken van enige literatuurverwijzing.

Laten we verheldering zoeken in literatuur. Hierbij dient er eerst verhelderd te worden dat er twee begrippen zijn die door elkaar gebruikt worden. Network Externality en Network Effect, beiden worden gebruikt met min of meer dezelfde betekenis (al zijn er pogingen tot diffrentatie¹)

Wat stelt verschillende literatuur;

“If consumers of a particular good care about the number of other consumers that consume the same good, that good is subjected to network effects. The telephone, through hardly a new technology, is an obvious example. Your telephone is more valuable to you if many other people have telephones.”²

“There are many products for which the utility that a user derives from consumption of the good increases with the number of other agents consuming the good.”³

“[T]he marginal social benefit of one more person joining the “network” is grater than the marginal private benefit.”⁴

“There may be a direct “network externality” in the sense that one consumer’s value for a good increases when another consumer has a compatible good, as in the case of telephones or personal computer software.”⁵

De literatuur laat zien dat de term network externatlity of network effect duidt op het effect dat het gedrag van consumenten heeft op de waarde van een goed of dienst voor andere consumenten. Maar dit lijkt de auteur van het Mijnwaterrapport hier niet te bedoelen.

De auteur van het Mijnwaterrapport lijkt niet geheel te weten waar hij het over heeft, althans zijn gebruik van de term netwerkexternaliteit is niet te rijmen met de geraadpleegde literatuur. Achterhalen wat precies bedoelt wordt, wordt bemoeilijkt door het ontbreken van enige literatuurverwijzing.

Een netwerk kan ook positieve producenten externaliteiten hebben (deze noemen we echter geen netwerkexternaliteiten). Zo is het aansluiten van het eerste huis op een stroomnetwerk is heel duur, het huis ernaast aansluiten kost, in verhouding, bijna niets. Vandaar dat dit soort netwerken over het algemeen beginnen op plekken met een grote dichtheid van potentiële klanten⁶. Zodra de volgende verbinding zich weer ver van de bestaande verbindingen bevind, wordt het weer enorm kostbaar om deze toe te voegen. Zou dit zijn wat de auteur bedoelt?

Juist dit effect, veroorzaakt door de positieve producenten externaliteiten, dienen benut te worden in het mijnwater project. Er ligt nu een goede infrastructuur, laten we bouwwerken hier aangelegen, of hier dichtbij gelegen, aansluiten. (zie ook mijn brief aan de raad)

De paragraaf gaat verder;

“Bij het creëren van (extra) toegevoegde waarde in een netwerk, gebruik makend van de zogenoemde netwerkexternaliteiten, gaat het om het aantal potentiële verbindingen tussen vragers en aanbieders, die door de aanleg van een netwerk kunnen ontstaan. Bij één aanbieder en één vrager is er nog geen sprake van een netwerk, doch van een enkelvoudige relatie. Als het netwerk meer vragers en meer aanbieders met elkaar in contact kan brengen, kan dit leiden tot meer mogelijkheden voor producten en diensten. Bijvoorbeeld, het internet is de ultieme vorm van een dergelijk netwerk tegen bijzondere lage kosten. Een netwerk voor het transport van koelte en warmte zou dat ook kunnen zijn. Dat wil zeggen dat een grote kracht van het Mijnwaterproject kan liggen in de mate waarin haar infrastructuur kan dienen voor meerdere energieleveranciers die meerdere afnemers kunnen bedienen. Omdat het Mijnwaterproject tot nu toe met één product slechts een zeer beperkt aantal klanten aanspreekt, zijn de eigenlijke netwerkeffecten van het Mijnwaterproject zeer gering. Deze hebben geen plaats in een maatschappelijke kosten-baten analyse.”

Laat me beginnen door de onjuistheid van de eerste zin aan te stippen. Nee, het gaat niet om het aantal verbindingen en vooral niet tussen POTENTIËLE verbindingen tussen vragers en aanbieders. Dat is absoluut niet wat een netwerkexternaliteit is, zelfs niet als we zo vrij zijn producent externaliteiten hierbij te reken.

Ook de vergelijking met het internet gaat om een aantal simpele redenen niet op;

1. Waar het netwerk voor het Mijnwater project een speciaal hiervoor aangelegd netwerk is, bestaat het internet uit aan elkaar verbonden netwerken, die, vooral in de begindagen, dus al bestonden. Indien het Mijnwaternetwerk verbonden wordt met het stadsverwarmingsnetwerk zouden we kunnen spreken van een soort warmte-internet (al zal het stadsverwarmingswater moeten worden gekoeld en het mijnwater moeten worden verwarmd bij verplaatsing tussen beide netwerking)
2. De infra-structuur waarover internet diensten aan huis geleverd worden is ook een bestaande infrastructuur die gebruikt wordt voor telefoon of tv (tot we overstappen op glasvezel), uitzondering zijn groot gebruikers, die een aparte, zware, verbinding nodig hebben. Om extra internet aansluitingen te realiseren hoeven er geen extra kosten gemaakt te worden, tot het maximum aantal aansluitingen voor een centraal punt bereikt is, hierna moeten er weer grote kosten gemaakt worden. Ook dit is niet het geval bij het Mijnwater netwerk, per aansluiting is een fysieke uitbreiding van het netwerk nodig en worden er dus kosten gemaakt
3. Mogelijk het belangrijkste verschil; Er kan maar een soort dienst door het Mijnwaternetwerk geleverd worden, namelijk energie verpakt in water, met als doel een gebouw (of iets anders) te verwarmen of te koelen. Een netwerk waarover heen data verstuurd wordt kent veel meer toepassingen, zo is internet bankieren iets wezenlijks anders dan een verjaardagsemail versturen, echter het signaal is hetzelfde.

Hoewel de infrastructuur kan dienen voor producten van meerdere producenten, zal dit product hetzelfde zijn, namelijk koelings- en/of verwarmingspotentie verpakt in water. De manier waarop deze potentie in het water gestopt wordt kan uiteraard wel verschillen. Dit kan via mijnwater, maar ook met een bioenergie-centrale of restwarmte van een industrieel complex. Ook conventionele energie opwekking, zoals gebeurt bij de stadsverwarming, is mogelijk.

Een claim dat er een netwerk gelijk aan het internet gecreëerd wordt is met geen mogelijkheid te staven en, mijns inziens, getuigend van weinig kennis van zaken.

Conclusie
In hoofdstuk 4.6.1 zitten, zoals hierboven getoond, onjuistheden. De aard van het rapport leidt ertoe dat het hele rapport met een korrel zout genomen moet worden. Er is niet aangetoond dat er op andere plekken in het rapport onjuistheden zitten, dat zou kennis van alle behandelde thema’s vragen.

Hoewel er nu niet is aangetoond dat het volledige rapport onjuist is, kan er niet meer aangenomen worden dat de rest van het rapport wel volledig juist is. Hierdoor verliest het rapport zijn waarde in een discussie, immers iedere claim zal gestaafd moeten worden. Aangezien zowel de raad als het college niet zelf over de benodigde kennis beschikt, zal er extern kennis aangetrokken moeten worden. Kortom een rapport over het rapport is nodig om het rapport te toetsen, het Rekenkamerrapport (b)lijkt dus waardeloos te zijn

Nawoord
Persoonlijk geloof ik in de kracht van het mijnwater project, echter er moet doorgepakt worden. Nieuwe aansluitingen moeten gerealiseerd worden, het liefst zo dicht mogelijk bij bestaande aansluitingen. Dan zijn de kosten per aansluiting namelijk gering. Denk aan het Maankwartier en Schinkelkwadrant! Deze uitbreiding is niet alleen van belang indien de gemeente, of een door de gemeente opgerichte rechtspersoon, het project blijft uitbaten, maar ook voor een eventuele verkoopbaarheid van het netwerk.

1. zie bijvoorbeeld Liebowitz, S.J. & Margolis, S.E. (1999) Winners, Losers & Microsoft; Competition and Antitrust in High Technology. The Independent Institute, Oakland.
2. Liebowitz, S.J. & Margolis, S.E. (1999) Winners, Losers & Microsoft; Competition and Antitrust in High Technology. The Independent Institute, Oakland.
3. Katz, Michael L., and Carl Shapiro (1985) “Network externalities, competition, and compatibility” American Economic Review, 75:3, pp 424-40.
4. Pindyck, R.S. (2011) Lecture Notes on Network Externalities, Sloan School of Management, MIT
5. Farrell, J. and Saloner, G. (1985) “Standardization, Compatibility, and Innovation”, The RAND Journal of Economics, 16:1, pp 70-83
6. Zie onder andere Hughes T.P. Networks of Power: Electrification in Western Society, 1880-1930¸ Johns Hopkins University Press, Baltimore

Gemeente Heerlen
t.a.v. Gemeenteraad
Postbus 1
6400 AA Heerlen

Heerlen, 27-7-2011

Betreft: Levensvatbaar maken Mijnwaterproject

Geachte raadsleden,

Dat het Mijnwaterproject financieel niet zo loopt als het zou moeten lopen mag geen geheim liggen. Dat dit samenhangt met het gebrek aan afnemers ook niet. Om negatieve gevolgen voor de gemeente in te perken, externe investeerders aan te kunnen trekken en het project in de toekomst verkoopbaar te maken zijn zekerheden nodig over
toekomstige klanten.

Acquisitie pogingen door gemeente ambtenaren betrokken bij dit project lijken helaas geen vruchten af te werpen, redenen hiervoor worden deels gegeven in het recente rapport van de rekenkamercommissie over dit project.

De gemeente heeft echter nog andere mogelijkheden om tot toekomstige klanten te komen. De gemeente is immers partij in een aantal ontwikkelingen:

•  Maankwartier; Hoewel de gemeente, in financieel opzicht, de kleinste partij is in het Maankwartier kan zij, minimaal, op dringende toon aandringen dat de kantoren, woningen en, indien technisch mogelijk, ook de winkels verwarmt en gekoeld gaan worden met behulp van het Mijnwaterproject. Dat Weller zowel partner in het Maankwartier als ook in het Mijnwaterproject kan hierbij een groot voordeel zijn.
•  Nieuwbouw Stadskantoor; De gemeente kan als hoofdhuurder van een nieuw te bouwen stadskantoor eisen stellen aan de technische installatie. Ongeacht of dit stadskantoor aan de Geleenstraat of het Schinkelkwadrant wordt gerealiseerd kan de gemeente bij het verlenen van de eis stellen dat verwarming en koeling geschied doormiddel van mijnwater.

Naast de twee hierboven genoemde ontwikkeling kan via bestemmingsplannen van gebieden rond de huidige, en toekomstig, transportleidingen van het Mijnwaterproject, eisen worden gesteld aan duurzaamheid, welke in het voordeel van het mijnwaterproject kunnen werken.

Voorst wil ik aantekenen dat bovenstaande een investering zal vergen, echter soms moet mijn een klein bedrag investeren om een groter bedrag terug te verdienen. Met name het Maankwartier kan een zeer grote afnemer van het Mijnwaterproject worden.

Ik wil u oproepen via twee separate moties de bovenstaande voorstellen, één voor het Maankwartier en één voor het Nieuwbouw Stadskantoor, het college opdracht te geven zich hiervoor in te spannen. Dit kan een belangrijke stap zijn om te voldoen aan de duurzaamheiddoelstellingen van de, door onze gemeente ondertekende, Covenant of Mayors.

Hoogachtend

Maarten van Wesel

Ondertussen wordt er geopperd om het CBS gebouw in te zetten voor tuinbouw. Een op het eerste oog raar idee, maar ook de Rijksoverheid ziet hierin kansen om kantoorleegstand te ondervangen.

Nu zal de meer opmerkzame lezer de link die ik wil leggen al zien; waarom niet eenzelfde constructie als Utrecht, waarmee de angel uit de illegale thuisteelt gehaald wordt. De legale teelt kan dan plaatsvinden in het CBS gebouw.

Ook uit financieel oogpunt is het een aantrekkelijk voorstel. Er mag worden uitgegaan van een aantal van 15 planten per vierkante meter met een opbrengst van 80 gram per plant per jaar. Voor de teller levert wiet ongeveer 2,25 euro per gram op. Het totale vloeroppervlak van het CBS gebouw is 43.558 m3. Een deel van deze ruimte is nodig voor het drogen van de planten en het veilig opslaan van de oogst. Als we als rekenvoorbeeld een kwart van het gebouw zouden benutten voor de daadwerkelijke kweek dan praat men over een opbrengst van 29.401.650 euro, mits er een afzetmarkt te vinden is (er wordt dan ongeveer 13 ton verbouwd, de consumptie in Nederland is tussen de 53 – 76 ton).

Er zijn nog andere voordelen buiten het uit het criminele circuit halen van de kweek. De kwaliteit wordt beter controleerbaar. Wiet met een extreem hoog THC gehalte, of onzuiverheden, kan zo voorkomen worden. Daarnaast neemt toevoer naar de straathandel af, waardoor het voor minderjarigen een stuk moeilijker zal zijn om aan wiet te komen.

Om het extra groen te maken dient de benodigde energie opgewekt te worden door zonnecellen en de lampen LED groeilampen te zijn. Regenwater kan opgevangen worden om te gebruiken voor de irrigatie.

Echter om Arcus te overtuigen dienen de ondernemers en politieke tegenstanders van verplaatsing hun eigen perspectief te overstijgen. Er dient gewezen te worden op de voordelen die een vestiging in of nabij het centrum voor Arcus heeft. En dit gebeurt niet, er wordt slechts gekeken vanuit het eigen perspectief. Indien men iemand wil bewegen iets te doen dient men de voordelen voor de betreffende aan te dragen en niet de eigen voordelen.

De vestiging op Terworm biedt voor Arcus grote voordelen;

Het concentreren van verschillende opleiding is ook nabij het centrum mogelijk, op het Stadspark Oranje-Nassau. De gemeente is zelfs instaat deze deal zeer aantrekkelijk te maken door een perceel onder aantrekkelijke voorwaarden aan te bieden.

Met het tweede grote voordeel van Terworm is echter een stuk moeilijker te concurreren. Deze strategische partners liggen nu eenmaal daar en niet nabij het centrum. Er zullen dus andere voordelen voor Arcus aangedragen moeten worden die hier wel mee kunnen concurreren, ik heb ze nog niet gehoord. Mochten deze voordelen niet bestaan, dan dienen ze gecreëerd te worden.

Tot die tijd geef ik Arcus geen ongelijk, de voordelen van Terworm wegen op tegen de bekende voordelen van het centrum (zoals een vervoersknooppunt).

Gemeentes moeten concurreren om bedrijven te trekken. Een gemeente als Wageningen (57,59 % hoogopgeleid) heeft een duidelijke voorsprong op Hardenberg (15,15 % hoogopgeleid).

Ook voor de werknemer is het van belang zo hoog mogelijk opgeleid te zijn, immers zo kan deze concurreren met andere werknemers. Ook zijn er meer perspectieven op de arbeidsmarkt, waardoor een eventuele werkeloosheid van kortere duur zal zijn.

Het percentage hoogopgeleide in Heerlen stijgt, echter niet zo snel als het landelijk en ook minder snel als voor heel Limburg. Kortom de relatieve positie van Heerlen verslechtert (althans landelijk, lokaal blijft de positie gelijk). Absoluut wordt Heerlen steeds slimmer, maar relatief gezien wordt Heerlen steeds dommer.

Tabel 1 Opleidingsniveau beroepsbevolking**

Een deel van het stijgend aandeel hoogopgeleiden in Heerlen is te verklaren door een afnamen van de beroepsbevolking, hoogstwaarschijnlijk door ‘natuurlijke afvloei’, pensioen dus. Hoewel de gegevens over leeftijdsgroepen en opleidingsniveau niet te achterhalen zijn is het aannemelijk te maken dat de oudere werknemers gemiddeld lager opgeleid zijn. Immers het onderwijs is steeds toegankelijker geworden.

Ook in de rest van het land zal dit zelfde gebeuren, al gaat dit niet perse gepaard met een daling in de totale beroepsbevolking (of zelfs in de verschillende opleidingscategorieën), door de verbeterde toegankelijkheid van het onderwijs zal het gemiddelde opleidingsniveau stijgen.

Wat Heerlen echter parten speelt (en wat voor meer (zuid-)Limburgse steden geld), is de ontgroening. Jongeren, en met name hoogopgeleiden jongeren, trekken weg, naar de Randstad. Een gevolg hiervan is dat bestaande bedrijven moeite hebben met het vinden van hoogopgeleid personeel, nieuwe bedrijven zich minder snel hier vestigen en jonge hoogopgeleiden nog sneller weg trekken wegens het tekort aan banen voor hoogopgeleiden.

Hoewel de rijksoverheid deze vicieuze cirkel kan doorbreken is het de vraag of ze de impopulaire maatregelen daarvoor nodig wel uit willen voeren, al gloort er een beetje hoop. De oplossing moet dus lokaler gezocht worden.

Een deel van de laag en middenbaar opgeleiden beroepsbevolking zal niet op dit niveau zitten door een gebrek aan intellectuele capaciteiten om een niveau hoger te gaan, maar omdat er omstandigheden waren waardoor dit hogere niveau niet bereikt is. Dit kunnen ‘externe’ omstandigheden zijn, maar ook een gebrek aan intrinsieke motivatie.

In de loop van de werkzame carrière zullen deze obstakels, grotendeels, zijn verdwenen. Sterker nog, een niet nader gespecificeerd deel van de beroepsbevolking werkt in een functie die boven zijn/haar opleidingsniveau ligt en functioneert hierin perfect. Door gebrek aan inzichten in de mogelijkheden, en waarschijnlijk ook gemak zucht, zal slechts een beperkt deel van de beroepsbevolking zich naast het werk wagen aan een opleiding van een hoger niveau.

Hier is, in mijn optiek, een taak voor de gemeente weggelegd. De gemeente kan, in samenwerking met lokale opleidingsinstituten (zoals Arcus, Citaverde, HsZuyd, Open Universiteit, Universiteit Maastricht etc) in kaart brengen welke mogelijkheden van deeltijd en avond opleidingen er zijn. Zowel bij hen zelf als elders. Daarnaast kan de gemeente bij het Werkplein een of meerdere coaches aanstellen die de Heerlense beroepsbevolking, werkend en werkzoekend, ondersteund en indien nodig begeleid bij het maken van opleidingskeuzes. En die, bij een eventuele zelfstudie, zo nu en dan contact legt, als extra stok achter de deur.

Een informatieve folder waarin de Heerlense beroepsbevolking gewezen wordt op deze mogelijkheden, de aanwezigheid van de eerder benoemde coaches en de regelingen die er zijn met betrekking tot aftrekken van studiekosten (zowel voor de individuen als ook zijn/haar eventuele werkgever, ZZPers en andere ondernemers) in iedere brieven bus trekt waarschijnlijk flink wat mensen over de streep. Zeker als deze folder in onze nieuwe hippe huisstijl is.

Door de verborgen potentie van Heerlense beroepsbevolking te ontsluiten kunnen we weer, relatief, slimmer worden. Hierdoor wordt Heerlen aantrekkelijker als vestigingsplaats voor bestaande en nieuwe ondernemers. En blijven er toekomst perspectieven voor Heerlense jongeren.

*Opleidingsniveau volgens Standaard Onderwijsindeling 2006;

** Slechts gemeentes waarvoor alle zes de velden (2 maal 3 opleidingsniveau’s) zijn ingevuld zijn meegenomen. Bron CBS Statline

Leegstand van kantoren is essentieel voor het vestigingsklimaat in een stad. Immers bedrijven, met name bedrijven zonder het kapitaal om een eigen pand te bouwen, kunnen zich alleen ergens vestigen waar kantoren leegstaan. Toch wordt over het algemeen deze leegstand als bedreiging gezien, iets dat bestreden dient te worden.
Bedrijven als Seats2Meet bewijzen dat er ook een vraag is naar vergaderruimtes buiten kantoren. Omdat het kantoor geen ruimt biedt. Omdat buiten de deur vergaderen weleens inspirerend kan zijn. Omdat de reistijd dan eerlijker verdeeld is tussen de participanten. Lego redenen om gebruik te maken van dit soort faciliteiten.

Om diverse redenen kan een concept waarbij niet vergaderruimtes maar kantoorwerkplekken worden verhuurd aantrekkelijk zijn. Immers niet iedereen die van afstand mag werken heeft thuis een ruimte waarin dit kan. Ook kan er, ondanks het niet naar kantoor willen of kunnen gaan, wel behoefte zijn aan een kantoorapparatuur, zoals kopieermachines, bindmachines, versnipperaars, etc.

Veel kantoren die leegstaan zijn nog grotendeels functioneel. Bekabeling voor elektra, telefonie en netwerk worden meestal intact gelaten. Het is zelfs niet uitzonderlijk dat er, een deel van het, meubilair blijft staan. Het is dus een kwestie van het aansluiten van de overige netwerk backboon (of indien mogelijk het binnen beschikbaar stellen van Heerlen Live), het verwerven van kantoorapparatuur en een beheersorganisatie inrichten en je kunt starten. Een goede mix tussen reserveerbaar en niet reserveerbaren bureaus moet nog gezocht worden, als ook een goed kostenmodel. Uit de natuurlijk interactie die daar zal ontstaan tussen mensen die elkaar anders niet tegen komen zullen innovatieve ideeën bloeien. Enkele vergaderruimtes kunnen de aantrekkingskracht verder vergroten.

Deze winter en de winter vorig jaar toont aan hoe kwetsbaar de positie van de forens is in dit land. Er zijn zeer veel productieve, maar ook recreatieve, uren verspilt in het reizen door het bare winterse weer. Op dat moment kan zo’n flex-kantoor uitkomst bieden. Maar ook bedrijven die tijdelijke capaciteitsproblemen hebben. Starters die eens in de zoveel tijd een kantoorwerkplek en/of vergaderruimte nodig hebben. Allemaal potentiële klanten.

Laten we de forensen in de Parkstad nader bekijken. Volgens de CBS gegevens over woon- en werkregio’s werkte in 2005 (de meest recente gegevens) 30 % van de werkzame Parkstedelingen buiten de Parkstad*. De gemeentes waar de meeste Parkstedelingen heen forensen zijn Sittard-Geleen (7.400) en Maastricht (7.100).

Met name deze laatste groep, de in Maastricht werkende Parkstedeling, waartoe ik ook behoor, is interessant. Zodra de werkzaamheden aan de A2 beginnen neemt de bereikbaarheid van Maastricht drastisch af. Automobilisten zullen hun toevlucht moeten zoeken tot de trein. Treinen die op gezette tijden al aan hun maximale capaciteit zitten (de 16:40 vanuit Randwijck naar Heerlen is hier een mooi voorbeeld van).

Het zal uiteraard niet voor iedereen mogelijk zijn om op afstand te werken. Productie medewerkers, verpleegkundige etc dienen fysiek aanwezig te zijn. Maar wat een ontlasting voor het openbaar vervoer zou het al zijn als een ieder met de mogelijkheid een of meer daggen per week thuis of in een flex-kantoor zou werken. Bedrijven krijgen hier minder gestreste werknemers voor terug. Werknemers zien minder tijd verloren gana aan nutteloos reizen. Maastricht blijft aantrekkelijk als werk en vestigingsplaats. En ook voor de Parkstad zijn er vele voordelen.

* Helaas zijn alleen de gegevens over Nederland te achterhalen, het percentage buiten Parkstad werkende ligt hierdoor iets hoger.

In deze Metropolis Fictum liggen vele hogeronderwijsinstellingen (het onderscheid zoals wij dat kennen tussen Hogescholen en Universiteiten bestaat in het buitenland minder), een deel van de instituten staat hieronder genoemd (in 2007 waren er 28 instellingen voor hogeronderwijs in Eutropolis, exlusief Open Universiteit en specialistische opleidingen als het Groot Seminari van Rolduc)

Tabel Hogeronderwijsinstellingen, met studenten aantallen (bron eigen website instituut)

In Eutropolis studeerden in 2007 116.057 mensen. Als we er van uit gaan dat de meeste van deze studenten ook in Eutropolis wonen dan is meer dan 3 % van de Eutropianen een student. Deze studenten dragen, mits de Nederlandse gegevens over de economische bijdragen van studenten in de grote studente steden ook gelden voor Duitsland en Belgie, bijna 3 miljard euro bij aan de regionale economie, dat is 3,5 % van onze 86,482 miljard grote economie. Daarmee leveren studenten een niet onbelangrijke bijdragen aan onze economie.

Hier ligt veel potentieel, de universiteiten in Eutropolis doen het redelijk goed in verschillende rankings. Met name RWTH Aken wordt door vele gezien als, misschien wel de best technische universiteit van West-Europa, de toekomstige uitbreiding daar zal er voor zorgen dat het percentage Eutropianen dat student is zal toenemen. Maar ook Universiteit Maastricht heeft nog groeiambities en potentie, de School of Business and Economics en de Faculty of Psychology and Neuroscience gooien hoge ogen in Nederland en in het buitenland. 7.000 extra studenten komen er in Maastricht bij de komende jaren.

Persoonlijk begrijp ik dan ook de kritiek jegens elkaar van enerzijds het bestuur van de UM en anderzijds de Provincie niet juist het opleiden van daarna weer vertrekkende, van niet Eutropianen, kan een nog grotere economische rol gaan spelen in Eutropolis. Dit creëert werkgelegenheid, niet alleen in het onderwijs, maar ook daarbuiten, waardoor onze ‘eigen’ hoogopgeleiden niet weg hoeven.

En mogelijk wordt dit dan iets waar we ons niet voor schamen, maar waar we trots op zijn

Bron IRRI.nl (foto van de maand februari 2006)

Limburg blijkt, volgens recent onderzoek van het CBS, een zeer laag gehalte aan sociale cohesie te hebben (al is het zeker niet zo dramatisch als de landelijke pers ons voorspiegelt). Door een verlaagde participatie in verenigingen, teruglopend kerkbezoek ed. voelen mensen zich niet meer, of in ieder geval minder dan vroeger, verbonden met hun buurtbewoners en hun buurt.

Door niet alle daagse gebeurtenissen in een buurt raken mensen weer aan de praat, de eerste stap naar herstel van sociale cohesie. Een voorbeeld hiervan in mijn eigen buurt is het oprollen van een drugspand, verschillende buurtbewoners, die je normaal nooit met elkaar zag praten, speculeerde druk over om welk pand het zou gaan. Een ander voorbeeld is de mogelijke vondst van explosieve aan de Grasbroekerweg in 2008, waarbij aan de afzetting wat werd afgekeuveld. Nu is deze gebeurtenis natuurlijk niet iets waarmee je het buurt contact wil herstellen, echter ter illustratie zijn ze zeer aansprekend. Niet alle daagse gebeurtenissen kunnen echter ook bestaan uit het aanlopen tegen een niet alle daagse kunstuiting. In het centrum van Heerlen hebben de Vrouwen deels dit effect gecreëerd, ook de Elephant Parade zal iets soortgelijks teweeg brengen. Echter de wijken blijven achter! Laagdrempelige cultuur in de wijken, speciaal cultuur waar men tegen aanloopt, lijkt een must. Ook in de Heerlense politiek leeft de wens om cultuur de wijk in te brengen, al gaat het hier vooral om de drempels weg te nemen die worden opgeworpen in o.a. Schunck* (zie ook hier).

Kunstenaars uit Heerlen en omstreken, er zijn POTJES, er is een WENS en er is een DOEL. Grijp die kans, kondig niets aan, trek de wijk in (bijvoorbeeld op zaterdag naar een buurt supermarkt), voer een kort toneelstuk op, maak een beeld, een schilderij, een collage, organiseer een flashmob, maar bovenal laat mensen weer met elkaar praten.

Van: Rutte M.
Verzonden: maandag 16 augustus 2010 10:22
Aan: Wesel M (van) (UB)
CC: Pleyte A.C.
Onderwerp: RE: Aandacht voor Bevolkingskrimp

Geachte heer,

Hiermee bevestig ik de ontvangst van uw (kopie)bericht van 16 augustus jl. o.a. aan de informateur.

Met vriendelijke groet,

Mark Rutte.

Geachte heren Mr. Opstelten, Rutte, Verhagen en Wilders,

Graag wil ik, tijdens deze drukke periode van coalitie vorming, uw aandacht vragen voor het spanningsveld tussen krimpende bevolking aan de ‘randen’ van Nederland en een groeiende bevolking in de Randstad.

Reeds vorig jaar prognoseerde CBS dat de bevolking in een kwart van de Nederlandse gemeente met 2,5 % af zal nemen in de komende 30 jaar. Dat terwijl de bevolking van de Randstad in dezelfde met 1,25 miljoen zal toenemen.

De echt sterk krimpende gemeentes lopen de kans deels te verworden tot spooksteden, omdat de kosten voor het slopen van hele woonwijken niet op te brengen is. De Randstad zal steeds verder dicht slippen, de wegen staan straks muurvast, de grond wordt onbetaalbaar en iedereen leeft op elkaars lip.

Bevolkingskrimp kent een tweetal oorzaken; een negatief geboorteoverschot en een negatief migratiesaldo. Aan een negatief geboorteoverschot kan weinig direct gedaan worden. Indien we de krimp willen remmen dienen we ons te concentreren op de tweede oorzaak, een negatief migratiesaldo.

Vanuit de Parkstad trekken meer jongeren, en met name hoogopgeleide jongeren, naar de Randstad dan er terugkomen. De reden hiervoor is veelal dat er meer werkgelegenheid in de Randstad is. De rijksoverheid is hier debet aan, graag concentreert zij zoveel mogelijk diensten in de Randstad. Niet alleen creëert dit direct werkgelegenheid, maar het zuigt ook andere bedrijven aan, onder andere door de enorme concentratie kenniswerkers. Diezelfde rijksoverheid zou er nu juist voor moeten kiezen om diensten te verplaatsen naar de gemeentes die het sterkst gaan krimpen. Door in de krimpsteden werkgelegenheid te creëren zal er minder behoefte ontstaan om naar de Randstad te emigreren. Ook andere bedrijven zullen hierdoor niet vanzelfsprekend meer voor de Randstad kiezen.

Ik hoop dat U tijdens de coalitie onderhandelingen dit schrijven ter harte neemt en het coalitieakkoord het aanpakken van bevolkingskrimp meeneemt.

Hoogachtend en met vriendelijke groet,

Maarten van Wesel

“Er komt in het ruimtelijke ordeningsbeleid aandacht voor krimpregio’s. In samenwerking met krimpregio’s wordt gezocht naar maatregelen om deze regio’s nieuwe impulsen en ontwikkelingsmogelijkheden te geven.” (Bron: ‘Vrijheid en verantwoordelijkheid Regeerakkoord VVD-CDA’  Pp 46)

Toeval? Waarschijnlijk wel, maar ook heel heel misschien wel niet. Niet geschoten is altijd mis.

Om vast te stellen of dit wel terecht is dienen we ons te wenden tot statistische informatie. Idealitair zouden we kijken naar het aantal Heerlenaren, helaas zijn deze gegevens niet voorhanden. We zullen dus gegevens over de arbeidsmarkt in Aken en Heerlen dienen te vergelijken.
Voor stad Aken zijn de meest gedetailleerde gegevens te vinden in Statistisches Jahrbuch der Stadt Aachen für die Jahre 2006 und 2007. Voor Heerlen zullen de gegevens uit het zelfde jaar betrokken worden uit Statline, de Parkstad Monitor en Fact Sheet Bedrijvigheid en werkgelegenheid in Heerlen gegroeid. Alle gegevens hebben betrekking op 2007, tenzij anders vermeld, deze gegevens zijn dus pre-crisis. Alvorens te kijken naar de arbeidsmarkt kijken we eerst naar enkele algemene demografische gegevens.

Algemene Demografische informatie

Qua populatie grote zijn Parkstad en Aken min of meer gelijk. Het inkomen per hoofd van de bevolking ligt in Aken 15,6 % hoger dan in de Parkstad en 18,3 % hoger dan in Heerlen.

In de grafiek van de bevolkingsopbouw naar leeftijd vallen een aantal zaken op. Aken heeft een hoger aantal jongeren (15-25 jaar), waarschijnlijk hangt dit samen met de aanwezigheid van de RWTH. Daarnaast is het percentage 25-45 jarige beduidend hoger dan aan deze kant van de grens, terwijl het percentage 45-65 jarige beduidend lager ligt. Alle drie tekenen dat in Aken de ontgroening en vergrijzing niet het niveau heeft van onze regio, indien hier al spraken van is (hiervoor moeten worden gekeken naar meer jarige ontwikkelingen). Het lagere aantal 0-15 jarige kan een onbeduidende anomaliteit zijn, echter dit zou ook beschouwd moeten worden over langjarige gegevens.

Beroepsbevolking

Update: Mijn interpretatie over het verschil Arbeitslose en Arbeitsuchend blijkt onjuist. De correcte gegevens zijn nu opgenomen in de tabel (in rood) met de oorspronkelijke gegevens tussen haakjes . De correcte interpretatie staat onderaan dit stuk weer gegeven

¹ Het betreft hier gegevens uit het blok 2005/2007, dit heeft echter met name betrekking op details niveau, zoals onderwijsniveau ed.
² Onderbanken ontbreekt voor enkele van deze gegevens in Statline
³ Het CBS hanteert als maatstaaf 12 uur per week willen en kunnen werken (of een baan hebben van minimaal 12 uur) in Duitsland wordt 15 uur als maatstaaf gebruikt
⁴ Er is hier uitgegaan van het aantal Sozialversicherungspflichtig beschaftigte
⁵ Er wordt in de statistieken over Aken een onderscheidgemaakt tussen Arbeitsuchende en Arbeitlose; Arbeitlose zijn, naar mijn interpretatie, Arbeitsuchende met een arbeidsvelden. Hier is de Arbeitsuchende gebruikt aangezien dit dichter bij de Nederlandse definitie van werklozen ligt Zie onder voor de correcte interpretatie
⁶ Gegevens over 2007 ontbreken

Ondanks het kleine verschil tussen het aantal bewoners in de Parkstad en Aken (Aken heeft slechts 2,3% meer inwoners dan de Parkstad) is de beroepsbevolking in Aken bijna een kwart hoger. Opvallend is dat het aantal hoogopgeleiden (Hochschul-/Fachhochschulabschluss in Duitsland en HBO/WO in Nederland) in Aken flink lager is dan in Heerlen en de Parkstad. Daarnaast valt het hogere percentage werkenloze tegen een lager aantal vacatures in Aken op. (door de correctie is dit verschil nu wel drastisch minder!)

Percentage werkzame per sector

Gegevens van Parkstad onbekend

In grote lijnen lijkt er weinig verschil te zitten tussen het percentage werknemers per sector.

Is Aken het beloofde land?

Aken lijkt zelf te kampen met hoge werkeloosheid en met een laagopgeleide bevolking. Problemen die Heerlen en de Parkstad ook kent. Aken lijkt momenteel weinig nieuwe werkgelegenheid te bieden voor de bevolking uit onze regio.

Echter er liggen zeker kansen. Dit jaar is een begin gemaakt met de nieuwe campussen van de RWTH-Aachen. Hiermee is in het totaal een investering gemoeid van € 2 miljard en op termijn zullen er 20.000 nieuwe banen gecreëerd worden.

Ook hebben we al een goede en belangrijke economische band met Aken. Van alle consumenten buiten onze eigen regio besteden Akense consumenten hier het meest aan niet dagelijkse artikelen, 79,6 miljoen van de totale 231,5 miljoen. Consumenten uit de regio Heerlen besteden zelf 53 miljoen in de regio Aken aan niet dagelijkse artikelen. Betere openbaarvervoersverbindingen kunnen het verkeer van personen en zo ook het economisch verkeer verder doen toenemen.

UPDATE: Vanaf de LinkedIn groep Heerlen kwam de volgende uitleg over het verschil tussen Arbeitslose en Arbeitsuchende door Egon Vanwersch (EURES Advisor at Federal Employment Agency Aachen)

“Er is per definitie een groot verschil tussen werkzoekende en werkloze mensen (in Duitsland):

Volgens het SGB III (Sociaal Wetboek 3) is de definitie van werkeloosheid:
“Arbeitslose sind nach § 16 Abs. 2 SGB III Personen, die wie beim Anspruch auf Arbeitslosengeld
vorübergehend nicht in einem Beschäftigungsverhältnis stehen oder weniger als 15
Stunden pro Woche arbeiten,
eine versicherungspflichtige Beschäftigung suchen und
dabei den Vermittlungsbemühungen der Agentur für Arbeit zur Verfügung stehen und
sich bei einer Agentur für Arbeit arbeitslos gemeldet haben.”

Volgens datzelfde wetboek is de definitie van werkzoekend:
“Arbeitsuchende sind nach § 15 SGB III Personen, die eine Beschäftigung als Arbeitnehmer
suchen. Dabei ist der Begriff weiter gefasst als der des Arbeitslosen und enthält zusätzlich zu
den arbeitslosen Arbeitsuchenden auch die nicht arbeitslosen Arbeitsuchenden. Das sind die
Personen, die eine Beschäftigung suchen, auch wenn sie bereits eine Beschäftigung oder
eine selbständige Tätigkeit ausüben oder sich in einer arbeitsmarktpolitischen Maßnahme
befinden.”

Je kunt het verschil tussen werkzoekende en werkloze mensen het beste zo interpreteren: als werkloze in de bovenstaande definitie ben je in ieder geval verplicht werkzoekend (anders krijg je geen WW). Je kunt echter ook werkzoekend zijn als je in een baan bent, zonder dat er ontslag dreigt, bijv. als je van baan wil veranderen en derhalve een nieuwe baan zoekt. Dan kun je je bij ons als werkzoekende laten registreren en wij zoeken dan voor jou een nieuwe baan (ofschoon je niet werkeloos bent).

Hartelijke groeten uit Aken, Egon”

Bijlage; Berekende velden

Inkomen per hoofd v.d. bevolking Heerlen
Bron:                CBS Statline; Gemiddeld inkomen van personen naar kenmerken en naar regio
Berekening:      (Aantal personen Met inkomen, incl. studenten * Gemiddeld persoonlijk inkomen)/Aantal inwoners [andere bron tabel]
Getallen:           (69.400 * 22.800) / 90.540

Inkomen per hoofd v.d. bevolking Parkstad
Bron:                CBS Statline; Gemiddeld inkomen van personen naar kenmerken en naar regio
Berekening:      (Aantal personen Met inkomen, incl. studenten * Gemiddeld persoonlijk inkomen) per gemeente/Aantal inwoners totaal [andere bron tabel]
Getallen:           (22.800 * 22.500 + 69.400 * 22.800 + 37.400 * 22.200 + 29.500 * 24.000 + 12.000 * 26.900 + 6.200 * 24.200 + 9.800 * 27.700) / 244.850

Beroepsbevolking Aken
Bron:                Statistisches Jahrbuch der Stadt Aachen für die Jahre 2006 und 2007
Berekening:      Sozialversicherungspflichtig beschaftigte  + Arbeitslose
Getallen:           107.116 + 13.453

Aantal werkzoekende/vacature Aken
Bron:                Statistisches Jahrbuch der Stadt Aachen für die Jahre 2006 und 2007
Berekening:      Arbeitsuchende / Stellenangebote
Getallen:           21.873 / 2.649

Aantal werkzoekende/vacature Parkstad
Bron:                CBS Statline; Vacatures; naar regio, sbi, bedrijfsgrootte, beroep en opleiding
Berekening:      Werkeloos (2007) / Totaal aantal vacatures (2006)
Werkeloos (2007) / Totaal aantal vacatures (2008)
Getallen:           8.100 / 1.800
8.100 / 2.100